Inleiding
Het recht van een beklaagde om aanwezig te zijn bij zijn eigen strafproces is een fundamenteel beginsel van ons rechtssysteem, verankerd in artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Recentelijk heeft het Hof van Beroep te Gent, achtste kamer correctionele zaken, in een opmerkelijk arrest van 11 februari 2026, de strafvordering tegen een cliënt van ons kantoor, vertegenwoordigd door mr. Laurent Van De Keere, onontvankelijk verklaard. De reden? Een grove en herhaalde schending van de rechten van verdediging, meer bepaald het recht om persoonlijk voor de rechter te kunnen verschijnen.
De feiten en de initieele onontvankelijkheid in graad van eerste aanleg
De zaak betrof zware beschuldigingen van diefstal, poging tot diefstal en deelname aan een criminele vereniging. De rechtbank van eerste aanleg in Brugge had de strafvordering in eerste aanleg reeds onontvankelijk verklaard. De reden hiervoor was duidelijk: de beklaagde kon tot tweemaal toe niet vanuit de gevangenis worden overgebracht naar de zitting wegens capaciteitsgebrek, waardoor zijn recht op een eerlijk proces werd geschonden.
Het verstekarrest en het verzet
Het Openbaar Ministerie ging in hoger beroep tegen deze onontvankelijkheid. Bij verstekarrest van 15 januari 2025 hervormde het Hof van Beroep dit vonnis en veroordeelde de beklaagde tot een gevangenisstraf van 1 jaar en een geldboete.
Tegen dit verstekarrest tekende de beklaagde, vertegenwoordigd door ons kantoor, met succes verzet aan op 2 oktober 2025. Het Hof verklaarde het verzet ontvankelijk en hield het verstekarrest voor niet bestaande, waardoor de zaak opnieuw ten gronde behandeld moest worden.
De finale schending van het recht op een eerlijk proces
Tijdens de behandeling van het verzet in hoger beroep, op de zittingen van 18 november 2025 en 14 januari 2026, herhaalde de situatie zich: de beklaagde, gedetineerd in de gevangenis van Sint-Gillis, kon opnieuw niet worden overgebracht. Dit gebeurde ondanks de uitdrukkelijke vraag van de verdediging om aanwezigheid en zelfs na een formeel verzoek van de advocaat-generaal aan de directie van de gevangenis en de Federale Politie.
Het Hof kon alleen maar vaststellen dat de beklaagde, ondanks aandringen, keer op keer zijn eigen proces niet kon bijwonen. Het recht om voor de rechter te verschijnen, zelfs wanneer men vertegenwoordigd wordt door een raadsman, is een onmisbaar onderdeel van het recht op een eerlijk proces.
In zijn definitieve arrest van 11 februari 2026 stelt het Hof onomwonden vast dat de rechten van verdediging en het recht op een eerlijk proces in hoofde van de beklaagde op grove wijze werden geschonden.
Het gevolg was de enige juiste juridische conclusie: de strafvordering werd onontvankelijk verklaard, het hoger beroep van het Openbaar Ministerie werd ongegrond bevonden, en het oorspronkelijke vonnis van de rechtbank van eerste aanleg (waarin de strafvordering onontvankelijk was) werd bevestigd.
Conclusie
Dit arrest is een krachtige herinnering aan het belang van de fundamentele rechten van verdediging in een rechtsstaat. Wanneer de overheid, in dit geval door terugkerende capaciteitsproblemen, er niet in slaagt de aanwezigheid van een gedetineerde beklaagde bij zijn strafzaak te verzekeren – terwijl de beklaagde daarop aandringt – leidt dit tot de onontvankelijkheid van de strafvordering. Het recht op een eerlijk proces in de zin van artikel 6 EVRM is niet absoluut, maar bij grove nalatigheid, kan de rechter ernstige gevolgen trekken.
Mr. Laurent Van De Keere
Advocaat
TweetOns kantoor heeft recent met succes cassatieberoep aangetekend in een strafzaak waarbij een cliënt vervallen werd verklaard van zijn hoger beroep aangezien hij niet tijdig een grievenschrift had neergelegd (Cass. 20/10/2020).
Tot voor 2016 (Potpourri II-wet) kon éénvoudig hoger beroep worden ingesteld door een verklaring ter griffie.
De wetgever heeft echter de instroom van zaken in graad van hoger beroep willen inperken door voortaan te verplichten om binnen de beroepstermijn van 30 dagen een grievenschrift neer te leggen. De beroepsrechter is vervolgens enkel gevat om opnieuw te oordelen over datgene dat als grief werd opgenomen in het grievenschrift, zodat niet steeds het volledige proces opnieuw moet worden gedaan (bv. enkel nog discussie over de strafmaat).
In deze zaak werd door onze cliënt een verklaring hoger beroep afgelegd in de gevangenis, maar er werd geen grievenschrift neergelegd.
De beroepsrechters hadden omwille van het niet nakomen van de verplichting tot het neerleggen van een grievenschrift besloten tot vervallenverklaring van het hoger beroep en weigerden bijgevolg om de zaak opnieuw ten gronde te beoordelen.
Met succes werd aangevoerd dat in deze zaak het recht op toegang tot de rechter zoals bepaald in artikel 6.1. van het Europees verdrag voor de Rechten van de Mens werd geschonden.
Het Hof van Cassatie stelde dat de beroepsrechters niet zondermeer mochten beslissen tot vervallenverklaring van het hoger beroep omwille van het ontbrekende grievenschrift gezien zij niet hadden vastgesteld dat cliënt op de hoogte was of had moeten zijn van deze verplichting.
Zo werd gepreciseerd in het arrest dat niet bleek dat hij werd ingelicht in de gevangenis van deze verplichting.
Bovendien werd door het Hof een belangrijke rol toebedeeld aan de advocaat aangezien zij duidelijk verwijst naar de omstandigheid van deze zaak waarin niet werd aangetoond dat er bijstand was van een advocaat voorafgaand en ten tijde van het aantekenen van het hoger beroep.
Het recht op toegang tot de rechter, en meer bepaald het daaruit afgeleide recht van de toegankelijkheid en de daadwerkelijkheid van een rechtsmiddel, kan dan ook worden aangewend om een conform de Belgische wet strikt genomen onontvankelijk hoger beroep, toch ontvankelijk te verklaren en een tweede beoordeling ten gronde van de zaak door de beroepsrechters alsnog mogelijk te maken.
Tweet